Szparag
Wartość odżywcza. Szparagi uprawia się dla soczystych, delikatnych młodych pędów, zwanych wypustkami, wyrastających na wiosnę z karp. Wartość odżywcza szparagów nie jest duża. Świeże szparagi zawierają dość dużo różnych witamin w części wierzchołkowej pędu, tzw. główce. Więcej witamin, zwłaszcza prowitaminy A zawierają szparagi nie bielone. Ze składników mineralnych występuje w szparagach wapń, fosfor i żelazo. Odmiany. Zaleca się do uprawy jedną odmianę szparagów:
Mary Washington - odmiana średnio wczesna, bardzo plenna, odporna na rdzę. Wypustki duże i grube, większe niż u innych odmian, końce ich lekko zaostrzone, łuski dobrze przylegają, główki barwy zielonkawofioletowej. Wymagania klimatyczne i glebowe. Szparagi w naszym klimacie nie wymarza i przeznacza się im na działce miejsce stałe, ciepłe i słoneczne, gdyż nie noszą zacienienia. Najlepiej rosną na glebie żyznej i próchnicznej, lekkiej,
piaszczysto-gliniastej, przepuszczalnej, głęboko uprawionej, umiarkowanie wigotnej i zasobnej w wapń. Szparagi użytkowane na zielono dają wyższy plon
na glebie nieco cięższej.
Nawożenie. Jesienią, przed posadzeniem szparagów na miejsce stałe, przekopuje się obornik w ilości 60 kg na 10 m2, rozsiewając uprzednio na rozrzucony nawóz po 400 g superfosfatu 18% i 400 g soli potasowej 40%.
W ciągu dwóch pierwszych lat po posadzeniu szparagów zasila się rośliny saletrą amonową, gdy się rozwiną na wiosnę i w 6 tygodni później, wysiewając Za każdym razem po 200 g nawozu na 10 m2.
W następnych latach uprawy, gdy szparagi się już użytkuje', nawozi się je co 3 lata obornikiem po zakończeniu zbiorów, przekopując go między wałami w ilości około 30 kg na 10 m2. W końcu czerwca i w lipcu, po wybiciu zielonych pędów, daje się po 200 g saletry amonowej na 10 m2 lub zasila rośliny rozcieńczoną gnojówką. Jesienią wysiewa się i przekopuje superfosfat 18% i sól potasową 40% dając po 400 g na 10 m2. Co 3-4 lata wapnuje się glebę pomiędzy szparagami.Wysiewa się około l kg wapna palonego lub 1,5 do 2 kg węglanu wapnia.
Uprawa i pielęgnowanie. Szparagi rozmnaża się z nasion, które wysiewa się na początku kwietnia. Okres wschodów szparagów jest bardzo długi, wynosi 6 tygodni. Kiełkowanie nasion można przyspieszyć mocząc je przez 3-5 dni w wodzie o temperaturze około 30°. Szparagi wysiewa się na rozsadniku dobrze nawiezionym na jesieni przegniłym obornikiem, w ilości 4 kg na l m2, i głęboko uprawionym. Sieje się w rzędy co 40 cm, nasiona umieszcza się w rzędzie co 5 cm na głębokości 3-4 cm. Nasiona moczone należy podlewać. Po wzejściu przerywa się rośliny zostawiając je co 12 cm.
Do zabiegów pielęgnacyjnych należy usuwanie chwastów z jednoczesnym spulchnianiem gleby i podlewanie w czasie suszy. Po przerwaniu roślin w końcu maja i w 4 tygodnie później zasila się siewki saletrą amonową w ilości 10 g na l m2. Można je też podlewać gnojówką rozcieńczoną w stosunku 1:4. W jesieni ścina się zeschnięte pędy i przykrywa rozsadę liśćmi lub obornikiem na grubość 1-2 cm. Pędy należy ścinać możliwie nisko, ale tak żeby nie uszkodzić karp. Ścięte ięty trzeba spalić.
Podstawowe znaczenie ma odpowiednie przygotowanie gleby przed rozpoczęciem uprawy. Na jesieni musi ona być starannie i głęboko (na głębokość dwóch łopat) przekopana, co łączy się zwykle z przykryciem obornik Powinien on znaleźć się na głębokości 15-20 cm. Na wiosnę, bezpośredn' przed sadzeniem wykopuje się bardzo ostrożnie rozsadę za pomocą wideł szerokozębnych uważając, aby nie uszkodzić długich korzeni. Wykopan karpy sortuje się, wybierając do uprawy rośliny nie uszkodzone, o płasko rozłożonych korzeniach. Dobra karpa powinna mieć 10-12 długich korzeni i 5-6 dużych pąków. Karpy jednoroczne najłatwiej się przyjmują i dają wysoki plon. Karoy można również zakupić w sklepach zaopatrzenia ogrodniczego
Szparagi sadzi się w połowie kwietnia na dobrze przygotowanym zagonie Szparagi uprawiane na wypustki bielone uprawia się w wałach lub w kopczykach. W pierwszym wypadku robi się rowy szerokości 40 cm i głębokości 30 cm oddalone od siebie, w zależności od rodzaju gleby, o 80-90 cm. Ziemię z rowów układa się w formie wałów na 90-centymetrowych przejściach. Na spulchnionym dnie rowu usypuje się kopczyki wysokości 4-5 cm. z kompostu i próchnicznej ziemi, w odstępach 40-50 cm. Karpy rozkłada się na dnie rowu na kopczykach zgodnie z kierunkiem rozrastania się roślin. Rośliny przysypuje się kilkucentymetrową warstwą ziemi kompostowej. Odległość od niej do powierzchni zagona wynosi około 15 cm. Zagłębienie to wyrówna się do jesieni podczas spulchniania międzyrzędzi.
Przy uprawie szparagów w kopczykach postępuje się podobnie. Kopie się dołki w rozstawie l X l m, w których sadzi się rośliny.
Szparagi uprawiane na wypustki zielone, nad którymi nie usypuje się watów, sadzi się gęściej niż bielone. Odległości rzędów mogą wynosić 80-100 cm. a roślin w rzędzie 40^50 cm. Karpy sadzi się w płytkich bruzdach (10-15 cm głębokości), tak, aby kierunek ich rozrastania się był zgodny z kierunkiem bruzdy.
Czynności pielęgnacyjne w pierwszym i w drugim roku po posadzeniu szparagów polegają na spulchnianiu połączonym z odchwaszczaniem gleby, saletrowaniu oraz podlewaniu roślin w czasie suszy. Dla ochrony przed złamaniem przywiązuje się wiotkie pędy młodych roślin do palików.
W pierwszym roku można uprawiać w międzyrzędach szparagów inne warzywa, np. fasolę, sałatę, kalarepę, wczesną marchew.
Na jesieni ścina się zeschnięte łęty tuż przy nasadzie i pali je w celu zniszczenia chorób i szkodników.
W trzecim roku po posadzeniu pędy szparagów osiągają grubość l do 2 crn, można więc przystąpić do ich zbioru. Jeżeli rośliny nie są dostatecznie silne
się ich zbiór do 4 roku. Na początku kwietnia, gdy zaczynają kazywać się wypustki, sypie się wały lub kopce wysokości 20 cm, licząc od poierzchni terenu. Wały lub kopce należy wyrównać i uklepać, w okresie bior°w oczyścić je z chwastów, a po każdym zbiorze poprawiać i uklepywać. Po ukończeniu zbiorów daje się obornik i nawozy mineralne, a następnie wały rozrzuca się. Do dalszych prac należy odchwaszczanie połączone ze spulchnianiem gleby oraz na jesieni ścinanie i palenie łętów.
Do bielenia szparagów można zastosować czarną folię grubości 0,05 mm. Usypuje się wówczas niższe wały - 15 cm wysokości i rozpina na nich, na rusztowaniu z kołków i drutu, dwie warstwy folii. Brzegi folii przysypuje się w bruzdach ziemią. Folia może służyć 5-10 lat. Przykrycie wałów białą folią, od końca marca do początku zbioru szparagów, przyspiesza plonowanie o 6-10 dni.
W następnych latach użytkowania szparagów postępuje się tak samo, jak w 3 roku ich uprawy, z tą różnicą, że wały lub kopczyki usypuje się wyższe - do 35 cm, a obornik daje się tylko co 3 lata. Szparagi mogą plonować przez 15 lat. Zbiór. Wypustki zaczyna się wycinać w końcu kwietnia, na początku maja W pierwszym roku zbiory nie powinny trwać dłużej niż 20 dni, aby nie osłabić zbyt młodych jeszcze roślin. W dalszych latach użytkowania zbiór szparagów trwa 6-8 tygodni. Wypustki należy wycinać 2 razy dziennie, rano i wieczorem nie dopuszczając do ukazywania się ich nad ziemią, gdyż główki na świetle zabarwiają się na fioletowo. Dorastanie wierzchołków pędów do powierzchni ziemi poznaje się po pęknięciach, które tworzą się w tych miejscach na wałach.
Ziemię odgarnia się i wycina lub wyłamuje wypustki u nasady, bardzo ostrożnie, żeby nie uszkodzić karpy i sąsiednich małych wypustek. Po wycięciu wypustki ziemię wyrównuje się i uklepuje. Długość wypustek szparagów wynosi 15-25 cm. Początkowo wycina się wszystkie wyrastające wypustki, nawet bardzo cienkie. Pod koniec okresu zbioru pozwala się cienkim pędom szparagów wyrastać z ziemi.
Zbiór wypustek zielonych rozpoczyna się w 3 roku po posadzeniu 8-10 dni Wcześniej niż bielonych. Pierwszy zbiór nie może trwać dłużej niż 4 tygodnie. Wypustki wycina się, gdy osiągną długość 15-20 cm, a główki ich są jeszcze zwarte.
