Chrzan
Wartość odżywcza. Korzeń chrzanu użytkowany jest jako przyprawa. Zawiera °n dużo witamin, głównie witaminy C, soli mineralnych, zwłaszcza wapnia 1 magnezu. Chrzan ułatwia trawienie pokarmów białkowych. Ma on ponadto właściwości lecznicze, gdyż hamuje rozwój szkodliwych bakterii w przewodzie Pokarmowym.
Wymagania klimatyczne i glebowe. Chrzan rośnie u nas dziko. Jest roślin wieloletnią, zimuje w gruncie. W naszych warunkach nie wydaje nasion, cho' kwitnie bardzo obficie. Chrzan dobrze rośnie w miejscach zacienionych, na glebie gliniasto-piaszczystej żyznej, próchnicznej, głęboko uprawionej, dosta-tecznie wilgotnej, lecz nie podmokłej i nie zakwaszonej. Na zbyt zwięzfyCK glebach korzenie chrzanu stają się włókniste i mają bardzo ostry smak. Chrzan uprawiany na bardzo lekkich piaszczystych glebach odznacza się również gorszym smakiem. Gdy jest zbyt sucho, wówczas korzenie chrzanu są zdrewniałe i silnie rozgałęzione, gdy jest za mokro - gniją.
Stanowisko w zmianowaniu i nawożenie. Pod uprawę chrzanu jako rośliny wieloletniej przeznacza się wydzielone stałe miejsce na działce, żeby nie przeszkadzał w stosowaniu prawidłowego zmianowania. Nie należy go uprawiać po roślinach kapustnych, a także nie powinien wracać na to samo miejsce częściej niż do 4 lata. Glebę pod chrzan należy przekopać na głębokość 2 łopat, co pozwala na otrzymanie długich i prostych korzeni. Na jesieni daje się obornik w ilości 30-40 kg na 10 m2 lub kompost. Wiosną stosuje się następujące nawożenie mineralne na 10 m2: 300 g superfosfatu 18% i 300 g siarczanu potasu przed sadzeniem oraz pogłównie - 300 g saletry amonowej w 3 dawkach: na początku maja, w lipcu i w sierpniu. Uprawa i pielęgnowanie. Chrzan rozmnaża się z cienkich korzeni bocznych. Na jesieni lub wczesną wiosną wykopuje się stare korzenie chrzanu, a boczne ich rozgałęzienia grubości 1-2 cm tnie się na części długości około 25 cm. Górny koniec każdego kawałka przycina się prosto, a dolny ukośnie. Następnie za pomocą grubego płótna niszczy się pączki i boczne korzonki sadzonek w środkowej ich części, zostawiając u góry i na dole po 2, 3 nie naruszone oczka, z których mają wyrosnąć liście i korzenie.
Sadzonki przygotowane na jesieni, zaprawione Terrafunem i związane w pęczki, przechowuje się zadołowane w wilgotnym piasku w piwnicy. Chrzan sadzi się na jesieni lub wczesną wiosną, gdy ziemia rozmarznie i obeschnie. Rzędy rozmieszcza się w odległości co 50-80 cm. Rośliny sadzi się w rzędzie w odległości 25-40 cm w skośne otwory, zrobione za pomocą kołka na taką głębokość, żeby wierzchołki sadzonek znalazły się na 2-3 cm pod powierzchnią ziemi. Po posadzeniu trzeba sadzonki mocno obcisnąć ziemią.
Można też uprawiać chrzan na wale z ziemi wysokości około 20 cm, sadząc w nim sadzonki tak, jak w uprawie "na płask". Dolny koniec sadzonki powinien być umieszczony kilka centymetrów poniżej bruzdy, górny powinien
być przykryty 2-3-centymetrową warstwą ziemi. Sadzenie na wale ułatwia odkrywanie korzeni w celu ich oczyszczenia. Po 2-3 tygodniach od
sadzenia chrzan wypuszcza liście. Początkowo nie zakrywają one ziemi między rzędami, można więc wykorzystać wolne miejsce sadząc wczesną
kalarepę lub sałatę.
Czynności pielęgnacyjne polegają na saletrowaniu, odchwaszczaniu z jednoczesnym spulchnianiem gleby i poprawieniem wału, w wypadku gdy posadziliśmy chrzan na wale.
Gdy rośliny mają 8-10 cm wysokości, wówczas usuwa się słabe pędy i pozostawia tylko jeden najsilniejszy. Nie dopuszcza się w ten sposób do powstawania korzeni o kilku główkach.
Na początku lipca odkopuje się chrzan, obcina się grubsze korzenie boczne i pozostawia się te, które wychodzą z dolnego końca, po czym natychmiast zasypuje się je z powrotem. Czynność tę należy wykonywać, gdy pogoda jest pochmurna, ale nie bezpośrednio po deszczu. Zabieg ten ma na celu uzyskanie gładkich i równych korzeni.
Zbiór. Chrzan można wykopać już w pierwszym roku uprawy, na jesieni, gdy jego liście zaczynają żółknąć i zasychać (październik, listopad) lub na wiosnę. Roczne korzenie chrzanu są najsmaczniejsze, ale ich plon, zwłaszcza w gorszych warunkach glebowych i przy niedostatecznej ilości wody w glebie, może być nieduży. Chrzan pozostawiony na miejscu do następnej jesieni daje znacznie wyższy plon korzeni, ale są one mniej delikatne i nieco już zdrewniałe.
Chrzan wykopuje się co roku lub co dwa lata i wybiera się za pomocą wideł szerokozębnych wszystkie korzenie. Grube przeznacza się do spożycia, cienkie na sadzonki. Trzeba pamiętać, żeby wyjąć z ziemi wszystkie drobne korzenie, aby nie zachwaszczać miejsca, które w następnym roku przeznaczy się pod uprawę innych roślin.
Po oczyszczeniu z liści i bocznych korzeni chrzan przechowuje się w piwnicy w wilgotnym piasku.
